|
Archeologie en cultuurhistorie op De Maashorst
Groot natuurgebied
Natuurgebied De Maashorst is een van Brabants grootste aaneengesloten natuurgebieden in wording. Het bevindt zich in de gemeenten Bernheze (met de plaatsen Nistelrode en Heesch), Landerd (met de plaatsen Schaijk en Zeeland), Oss en Uden. Natuurgebied De Maashorst is bekend om haar gevarieerde cultuurlandschap bestaande uit bossen, heidevelden, vennen en stuifduinen, landbouwgronden en enkele kleine woonkernen. Het herbergt bovendien een karakteristiek geologisch landschap met wijstgronden en aardbreuken gelegen op een horst en met zeer oude afzettingen direct aan het oppervlak. Daarnaast verbergen de glooiende gronden schatten uit het prehistorisch verleden. Archeologen vonden er voorwerpen uit de brons- en ijzertijd tot en met de Romeinse tijd (1800 voor tot 250 na Christus).
Duurzaam veilig stellen
Minder bekend is de lange bewoningsgeschiedenis. Verspreid in het landschap zijn nog vele sporen uit het verleden aanwezig. Onder andere vier grafheuvels aan de Zeelandseweg en een groot urnenveld op de Slabroekse Heide. Bij archeologisch onderzoek is veel informatie over de oorspronkelijke bewoning naar boven gekomen. Al in 1923 is de locatie op de Slabroekse heide onderzocht door het Rijksmuseum van Oudheden uit Leiden. Daarbij werden onder meer een urn met crematieresten en grafgiften gevonden. Na die opgravingen is het terrein deels geëgaliseerd en lange tijd gebruikt als akker. Tot Staatsbosbeheer het in 2003 aankocht.
Heemkundekring Uden en Stuurgroep De Maashorst
De aankoop door Staatsbosbeheer was voor de Werkgroep 'Archeologie' van de Heemkundekring Uden aanleiding om het Reconstructieplan Urnenveld Uden- Slabroek te schrijven. Dit initiatief heeft het balletje aan het rollen gebracht.
Daarna is Stuurgroep De Maashorst ermee aan de slag gegaan. De stuurgroep bestaat uit de vier gemeenten Bernheze, Landerd, Oss en Uden, Provincie Noord-Brabant, Waterschap Aa en Maas, Staatsbosbeheer, Recron, Natuurcentrum Slabroek, Agrarische Natuurvereniging De Maashorstboeren, ZLTO-afdelingen, regionale natuur- en milieuorganisaties en Regio VVV Meierij & Noordoost-Brabant. Deze organisaties maken zich hard voor duurzaam herstel en het bevorderen van belangstelling voor de monumentale archeologische vondsten.
Onderzoek 2010-2011
Om vast te stellen wat resteerde van het urnenveld is in 2005 een nieuw archeologisch onderzoek uitgevoerd. Daarbij bleek dat de conditie van het urnenveld zeer sterk was achteruit gegaan. Reden genoeg om een plan van aanpak op te stellen om dit bijzonder erfgoed te redden. In juli/augustus 2010 start een grootschalig archeologisch onderzoek, onderdeel van het onderzoeks- en inrichtingsproject 'Verleden van een bewogen landschap'. Hierbij worden de vindplaatsen vrijgemaakt door het rooien van bomen en struiken en gaan archeologen en studenten van de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden beginnen met het onderzoek. Daarna gaat de Monumentenwacht Nederland beginnen met restaureren en reconstrueren.
Het belangrijkste doel hiervan is om het urnenveld en de grafheuvels te behouden en op non-destructieve wijze zichtbaar te maken. In het voorjaar van 2011 zal het archeologisch terrein open zijn voor publiek.
Grafheuvels en oude wegenpatronen
De oudste, nog zichtbare relicten op de Maashorst vormen de prehistorische grafheuvels. Deze eeuwenoude grafmonumenten zijn te vinden bij Zevenbergen en Vorstengrafdonk, in het gebied de Vorssel, langs de Brobbelbiesweg, bij Hemelrijk én bij Slabroek. De grafheuvel die bekend staat als het 'Vorstengraf van Oss' is zelfs de grootste van Nederland. Het is ook een van de rijkste graven, waarin een bronzen urn en een zwaard met goud versierde greep zijn gevonden. Maar grafheuvels zijn niet de enige relicten in het landschap die iets vertellen over de geschiedenis. Locaties van opgravingen, verstuivingen als gevolg van menselijk handelen, oude wegenpatronen, leemwinningskuilen en oude ontginningen horen net zo goed bij het project.
Reconstructie Slabroek
Van het urnenveld Slabroek zullen de restanten worden opgegraven. Vervolgens zal op de oorspronkelijke plaats een reconstructie verrijzen. Belangrijk daarbij is dat het grafveld komt te liggen in een open heidelandschap, verwijzend naar de oude situatie. Het grafveld Slabroek moet een herinnering worden aan onze voorouders die hier ooit hun laatste rustplaats vonden.
Interessant voor jong en oud
De opgravingen dienen ook een commercieel doel. Het is de bedoeling om van de opgravingen een toeristische trekpleister te maken. Waar fiets- en wandelroutes langskomen en waar bezoekers door informatieborden meer te weten komen over wat ze daar zien. Hoe meer tijdens de archeologische werkzaamheden bekend wordt, hoe beter het is voor de aantrekkelijkheid van deze prehistorische bezienswaardigheden. Verhalen over vroeger brengen het landschap tenslotte tot leven. Dé manier om de huidige en volgende generatie te interesseren voor de rijke cultuurhistorie van de Maashorst.
Open Dag
Vanaf 28 juli 2010 is de informatievoorziening van start gegaan. Stuurgroep De Maashorst informeert omwonenden, geïnteresseerden en pers over de archeologische werkzaamheden in het gebied. In de vorm van een nieuwsbrief, persberichten, website-artikelen en de digizuil in de bezoekerscentra van de Maashorst. Op 21 augustus heeft er een Open Dag plaatsgevonden waarop iedereen van harte welkom was. In het voorjaar van 2011 is de feestelijk opening van het nieuwe 'oude' gedeelte van de Maashorst. Dan worden ook de resultaten van het archeologisch onderzoek tentoongesteld in Natuurcentrum Slabroek en kunnen bezoekers het terrein onder begeleiding van archeologen bezoeken. Exacte datum en locatie zijn nog niet bekend.
Start onderzoek in augustus 2010
Eind juli 2010 is het werkterrein gedegen voorbereid. De onderzoekers hebben het meetsysteem uitgezet, en ze hebben werkputten en proefsleuven gegraven. Op 28 juli is gestart met het rooien van bomen bij de grafheuvels van de Zeelandseweg. Op het urnenveld Slabroek wordt de opslag verwijderd. In de week daarna begonnen de archeologen daar met het graven van de eerste werkputten. De werkzaamheden duurden de hele maand augustus. Aan de Zeelandseweg concentreerde het onderzoek zich op de omgeving van de grafheuvels en de datering van de heuvels.
Start reconstructie in november 2010
Eind november 2010 zijn de restauratie van de grafheuvels aan de Zeelandseweg en de reconstructie van het urnenveld Slabroek gestart.
Voor meer informatie:
Stuurgroep De Maashorst
Richard Jansen
projectleider onderzoek/senior archeoloog Universiteit Leiden
T: 0413-385 820
T (mobiel): 06-25 48 12 87
I www.grafheuvels.nl
Dit project is mede mogelijk gemaakt door:
| 
